Tot op de dag van vandaag roept de Baikal-Amur Magristral' (Байкало-Амурская Магистраль) spoorweg in Rusland tegenstrijdige gevoelens op. Enerzijds staat de BAM voor één van de meest prestigieuze en succesvolle projecten van de 20e eeuw, anderzijds als één van de grootste economische fiascos in de geschiedenis van Rusland. Echter, waar iedereen het ontegenzeggelijk mee eens is: de BAM is een klein wonder. Wie zich voorstelt dat de BAM ruim 4000 kilometer spoor omvat, dwars door een door permafrost geteisterd berggebied, begrijpt dat de BAM tot de mooiste trajecten ter wereld behoort...

Aanzet tot de bouw

Aan het eind van de 19e eeuw ontstonden de eerste plannen voor constructie van de BAM. Deze periode werd gekenmerkt door toenemende spanningen met buurland China. De reeds bestaande Trans Siberische spoorlijn, destijds de slagader van Rusland, liep erg dicht tegen de Chinese grens. Men was bang dat de Chinezen de spoorlijn zouden saboteren indien de spanningen zouden escaleren. De Sovjets grepen deze situatie aan om de bouw van een "alternatieve spoorlijn" via een noordelijker gelegen route (van Baikal naar Amur) te rechtvaardigen. Dat klinkt wellicht aannemelijk, maar in realiteit vormden de Chinezen slechts een onderliggende reden voor de bouw van de BAM. Immers, gezien de honderden tunnels en bruggen die de BAM zou kennen en gezien de duizenden kilometers slecht bewaakte grens met China, zou het voor de Chinezen kinderspel zijn om ook de BAM te saboteren. In werkelijkheid was de BAM een ultiem propagandamiddel voor het Sovjetregime met een groot aantal "voordelen":

• Door de Chinese dreiging voor te houden, hield men de bevolking bang en had men tegelijkertijd een zondebok gevonden om allerlei malaise aan toe te schrijven;
• Middels de BAM konden de Sovjets de aandacht afleiden van de vaak erbarmelijke staat waarin de bevolking leefde;
• De Sovjets hadden een goede "reden" om de GULAG in het oosten flink uit te breiden;
• De BAM kon als prestigieus megaproject worden aangegrepen om het nationalisme alsmede het geloof in de competentie van het Sovjetregime een flinke impuls te geven.

Al met al redenen te over om groen licht te geven voor de bouw van het Baikal-Amur traject.

Geschiedenis

In 1930 werd het eerste deel van de BAM gebouwd, het traject van Tajshet naar Bratsk.
De bouw lag daarna lange tijd stil totdat Stalin aan de macht kwam. Stalin's beruchte GULAG strafkampen boden de goedkope mankracht die nodig was om de klus te klaren. De belangrijkste GULAG divisie die verantwoordelijk was voor de constructie was het zogenaamde BAMlag. Tussen 1944 en 1946 werd een groot deel van de route gebouwd, waarbij naar schatting ruim 150 duizend gevangenen (Russen, maar ook Duitse en Japanse krijgsgevangenen) omkwamen. De dood van Stalin betekende ook het einde van de werkzaamheden aan de BAM.
Pas in 1974 werd er, in opdracht van Brezhnev, weer gewerkt aan de BAM. Ditmaal werden de arbeidskrachten gevonden onder de Komsomols, de jeugdleden van de Communistische Partij (destijds de enige partij). De regie van de constructie vond plaats vanuit Tynda, waar de uitvoerende commissie van de BAM zetelde. Tynda wordt hierdoor ook wel hoofdstad van de BAM genoemd. In 1984 werd de BAM officieus opgeleverd met een historische gouden nagel die de BAM met de bestaande Trans Siberische spoorlijn verbond. In 1991 werd de BAM geopend.
Al gauw bleek de BAM een economische blunder. Het spoor loopt door enorme stukken niemandsland en is niet bepaald een aanwinst voor de Russische infrastructuur (maar kost wel geld). Bovendien zijn de spanningen met China inmiddels verleden tijd, waarmee voor een deel ook het bestaansrecht van de BAM. Vandaag de dag wordt de BAM echter langzaam maar zeker zijn vruchten af te werpen met het vervoer van goederen (voornamelijk hout en mineralen). Ook maakt het toerisme op de lijn, zij het mondjesmaat, een positieve ontwikkeling door. En niet voor niets - de BAM mag mischien financieel niet over rozen gaan, maar de route door dit schitterende en vooral ongerepte stuk Rusland wordt er niet minder interessant door!

De Route

De naam zegt het al, de BAM is grofweg de verbinding tussen het Baikalmeer en de Amur rivier. Een groot deel van de route is overigens enkel spoor. De BAM begint als afsplitsing van de Trans Siberische Spoorlijn in het kleine plaatsje Tajshet, even voorbij de grote stad Krasnoyarsk in Siberië. Het eerste stadje van betekenis aan de BAM is Bratsk, aan de rivier de Angara. De Angara is overigens de belangrijkste afvoer-rivier van het Baikalmeer. Voordat de Angara Bratsk bereikt, stroomt het nog door Irkutsk. Na het passeren van de Angara voert de BAM naar Severobaikalsk. Het stadje is één van de hoogtepunten van de BAM route omdat het direct aan het Baikalmeer ligt. De BAM-route passeert vervolgens het plaatsje Taksimo en Tynda, alvorens de Amur te bereiken in Komsomolsk-na-Amure (ook wel kortweg "Komsomolsk" genoemd). Hier splitst het spoor zich. Het is mogelijk om in Komsomolsk de BAM te verlaten en gebruik te maken van de directe verbinding met Khabarovsk en daarmee de Trans Siberische Spoorlijn.
De echte ("verlengde") BAM loopt echter verder naar eindpunt Sovjetskaya Gavan' (="Sovjethaven") aan de Japanse Zee. Even voor Sovjetskaya Gavan' stopt de trein in het havenplaatsje Vanino. Vanuit Vanino gaat een veerboot naar Holmsk (Kholmsk) op het afgelegen eiland Sakhalin. Sakhalin, met als hoofdstad Yuzhno-Sakhalinsk (="Zuid-Sakhalin), staat bekend om haar overweldigende natuur. Vanaf het eiland is het overigens mogelijk om door te reizen naar Japan middels de veerdienst Korsakov - Wakanai.

Treinen op de BAM route

Trein #92 Moskou - Severobaikalsk, 5.529km.
Trein #76 Moskou - Tynda (via Severobaikalsk), 6.721km.
Trein #964 Tynda - Komsomolsk, 1.469km.
Trein #67 Komsomolsk - Khabarovsk, 388km.
Trein #953 Komsomolsk - Vanino / Sovetskaya Gavan', 499km.

BAM-reis

Tiara Tours organiseert reizen op de BAM-route: Moskou - Severobaikalsk - Tynda - Komsomolsk-na-Amur - Khabarovsk - Vladivostok. Zie de BAM-reis voor meer info.
De route naar Sakhalin alleen op aanvraag, vanwege de onregelmatige bootverbinding met het eiland.