Hieronder vindt u algemene boeken over Rusland, reis- en cultuurgidsen, reisromans, romans en literatuur over het intrigerende Rusland. Allen zijn op alfabet (naar titel) gerangschikt.

A history of Russia, 1993, Nikolaj Riasanovski
Een recente geschiedschrijving.

Ali en Nino, Kurban Said, De Bezige Bij
Ali en Nino is het romantische en dramatische liefdesverhaal van de adellijke moslimjongen Ali en Nino, de dochter van een christelijke koopman. In het Azerbeidzjan ten tijde van de Russische revolutie ontmoet hun liefde alle mogelijke weerstand. De schrijver met het pseudoniem Kurban Said was beter bekend onder een andere schuilnaam. Als Essad Bey gaf hij zich uit voor een Kaukasische krijgsheer, wat hem de bewondering van Goebbels en Mussolini opleverde. Maar eigenlijk heette hij Lev Nussimbaum, en was hij een joodse schrijver.

Among the Russians, 1980, Colin Thubron
Een reisbeschrijving van een bekende reiziger met nog actuele observaties.

Anna Karenina, Leo Tolstoi, 1876
Beroemde historische roman over de vroege 19e eeuw.

De gebroeders Karamazov (Bratja Karamazovi), F. M. Dostojewski, 1880, Maarten Muntinga
Het laatste meesterwerk van F. M. Dostojewski (1821-1881). Lijden, geweld en emotionele crisis: in dit boek is het allemaal te vinden. Drie broers hebben allen een motief om hun vader te doden. En allemaal hebben ze de gelegenheid gehad. Wie heeft het gedaan? Ruslandkenner Karel van het Reve noemde dit boek: ‘…de enige detective-roman zonder duidelijk kader en met een open einde.’ De roman mengt psychologie, filosofie, religie en vertelkunst tot een klassieker zonder weerga.

De Zwarte Zee, Konstantin Paustovskij, De Arbeiderspers
De Rus Konstantin Paustovskij werd vooral bekend met zijn zesdelige romantische autobiografie ‘De geschiedenis van mijn leven’. Maar hij schreef ook romans en verhalen. ‘De Zwarte Zee’ is een novelle vol minutieuze beschrijvingen van de zee, de flora en fauna en de geschiedenis van de kustplaatsen. Paustovskij beweerde dat de stof voor het boek hem geschonken was door de zee zelf. Wetenschappelijke fragmenten en lyrische beschrijvingen worden vermengd met talloze bestaande en niet bestaande personages als Poesjkin en Odysseus.

Een geschiedenis van Rusland, J.W. Bezemer, Oorschot B.V., 2001, ISBN: 9028208356
Het bekende naslagwerk 'Een geschiedenis van Rusland' van de in 2000 overleden historicus Bezemer beleeft zijn zesde druk. Vergeleken met de vijfde druk* betreft het hier een ongewijzigde herdruk. De tekst eindigt in 1991, de val van het communisme en van de Sovjet-Unie. Erg veel nadruk valt op exposés over personen en ontwikkelingen in de jaren van Brezjnev (1964-1982) tot en met Gorbatsjov (1985-1991). Daaraan gaat een vlot geschreven en uiterst leesbaar overzicht van de Russische geschiedenis sinds de Noormannentijd (tiende eeuw) vooraf. Bekende figuren als tsaar Peter de Grote, Raspoetin, Lenin en Stalin vormen de mijlpalen in deze geschiedenis in vogelvlucht. Daarnaast besteedt Bezemer de nodige aandacht aan de buitenlandse politiek, het culturele leven en andere aspecten. Een chronologisch en een bibliografisch overzicht en een uitvoerig register completeren het werk.

Een goudgrijze spiegel, H. Raaff, Prometheus Groep, 2003, ISBN 90 351 2461 8
Als je je het noorden van China in Denemarken voorstelt, ligt het zuiden ver in Afrika en strekt het oosten tot voorbij Kazachstan. China is een onmetelijk rijk, waar Nederland 322 keer in past, met alle denkbare klimaten, bevolkingsgroepen, problemen en oplossingen. Een land dat al eeuwenlang tot de verbeelding van het Westen spreekt. En het rijk waar deze eeuw, of we dat in deze deltadeelraad nu willen of niet, de belangrijkste beslissingen zullen vallen. Om iets meer te begrijpen van de raadselen, achtergronden en enorme veranderingen in China, reisde Henk Raaff met de Trans Siberië Express langs Irkoetsk en Oelan Bator naar Peking. Van daaruit trok hij maandenlang door de westelijke woestijn rondom Golmud, het hoogland van Tibet, de tropische grensstreken langs Birma en Vietnam en de Chinese oostkust. Per trein, per bus en te voet door plattelandsdorpen en oude en nieuwe miljoenensteden sprak Raaff Chinezen en in China wonende westerlingen. Een deel van het reisverslag verscheen in de Volkskrant. Een goudgrijze spiegel verschaft onmisbare achtergrondinformatie voor wie van het huidige China iets wil begrijpen, maar is bovenal een fascinerend en hoogstpersoonlijk portret van een van de meest mysterieuze landen ter wereld.

Herinneringen aan Rusland, E. Engberts, Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2004, ISBN 90 253 1158 X
Egbert Engberts werd in 1875 in Sint-Petersburg geboren en bleef daar tot hij met zijn gezin in 1918 moest vluchten vanwege de gevolgen van de Russische revolutie. De familie Engberts vestigde zich in het Twentse Vriezenveen, waar ook Engberts' ouders vandaan kwamen. Kort daarna verhuizen zij naar Leiden, maar Engberts kan niet wennen aan het leven in Nederland. Een tiental jaren later begint hij, op lange vellen papier, zijn herinneringen aan het Rusland van voor de revolutie te typen en laat hij de oude tijden herleven. Hij verhaalt over de eigenaardige gebruiken en levenswijsheden van dit weemoedige volk; over koetsiers, schrijvers, ambtenaren, drank en rookwaar, metershoge sneeuw, gaarkeukens en feestdagen, en natuurlijk over de Neva, die zich dwars door de oude tsarenstad een weg baant.

Insight Guide Russia, 1994
Insight Guides zijn stevige boekwerken. Ze vallen op door hun grondige informatie en kleurige voorkomen. De gidsen zijn overzichtelijk ingedeeld en bevatten een schat aan wetenswaardigheden. Insight Guide Russia is een gids met veel illustraties en een goede beschrijving van achtergronden.

Journaal van een reis naar Rusland in 1867, Lewis Caroll, Hoogland & Van Klaveren
Een verslag van de enige reis die Lewis Caroll (1832-1898) buiten Engeland maakte. De schrijver van ‘Alice in Wonderland’ reisde samen met een vriend en zijn verslag was niet voor publicatie bedoeld. Vertaler Nicolaas Matsier noemt het ‘een soort van plusminus dagelijks verzonden opgewekte ansichtkaarten’. Het is een vermakelijk journaal met de nadruk op dagelijkse reisperikelen als onderdak en eten, en het ‘onbedaarlijke’ bezoek aan kunstverzamelingen, kloosters en kerken.

Koude oorlog onder water, Sherry Sontag en Christopher Drew, Bruna
‘Koude oorlog onder water’ is een technothriller. Tijdens de Koude Oorlog zet de Amerikaanse geheime dienst keronderzeeërs in om de Sovjet-Unie te bespioneren. De schrijvers Sherry Sontag en Christopher Drew gebruiken getuigenissen van bemanningsleden van de onderzeeërs om hun beklemmende boek over de onderwateroorlog te vertellen. Hun boek stond twee jaar lang in de top tien van de New York Times. De krant vergeleek het boek met Tom Clancy’s ‘De jacht op de Red October’… maar dan in het echt.

Kunst + religie in Rusland, J. Petrova, F. Kaiser, I. Wierda, Uitgeverij Waanders, 2002, ISBN 90 400 8760 1
Kunst + religie in Rusland volgt het spirituele spoor in de Russische kunst en laat zien hoe Russische kunstenaars in elk tijdperk religie op een eigen manier hebben verwerkt. Zo verwijst Malevitsj Zwarte Vierkant, net als een icoon, naar een hogere werkelijkheid, en de enorme doeken van het socialistische realisme lijken in afmeting, stijl en compositie sprekend op die van de bijbelse thema's van de salonkunst de plaats van Jezus wordt nu echter ingenomen door Lenin of Stalin. Dit boek biedt geen volledig overzicht van de Russische kunstgeschiedenis maar is een selectieve keuze van werken die vanaf de 16e eeuw betrekking hebben op de christelijke of daarmee verwante beeldtaal: van de iconen, de 19e eeuwse salonkunst, de 20ste eeuwse avant-garde, het socialistische realisme tot en met de kunst van de Perestrojka. Naast een aantal iconen en werken van beroemde kunstenaars als Kandinsky, Malevitsj, Repin en Gontsjarova zijn ook werken van minder bekende collega's zoals Ivanov, Voinov, Filonov en Semiradskij afgebeeld.

Land van gebroken beloftes, A. Brouwer, Sirene, Uitgeverij, 2003, ISBN 90 583 1192 9
Polina, Lara, Tamara en Olga: vier generaties Russische vrouwen - vier ongewone heldinnen. Wanneer Anna Brouwer de Russische Lara en haar dochter Polina leert kennen, ontwikkelt zich een bijzondere vriendschap. Anna en Polina maken samen twee reizen, die voeren van Moskou naar de Krim en Sint-Petersburg, en dwars door Siberië tot aan het Baikalmeer: voor Anna een kennismaking met het land dat zij alleen kent uit de verhalen vanachter het IJzeren Gordijn, voor Polina een terugkeer naar het land van haar jeugd. Onderweg leert Anna de familie kennen, met name grootmoeder Tamara, die haar leven lang staliniste is gebleven, en overgrootmoeder Olga, die de laatste tsaar nog heeft meegemaakt. In afwisselend vertelde terugblikken en een reisverslag vol contrasten, verstrengelen zich de tragische lotgevallen van de vrouwen, die daarmee onbedoeld een aangrijpend portret schetsen van het Rusland van de twintigste eeuw.
Anna Brouwer (1946) werkte jarenlang in de speelfilmindustrie. Haar passie is echter de documentaire, gefilmd dan wel geschreven. Zij woonde lange tijd in Los Angeles en Tanger, en reisde onder meer door de Sahara, Brazilië, Suriname, Bangladesh, Bhutan en Zuid-Afrika. Eerder schreef zij reisverhalen voor de Volkskrant en Marie Claire. Het verslag van haar reizen door Rusland, Land van gebroken beloftes, is haar eerste publicatie in boekvorm.

Langs de Transsiberie Express, Cees Koring, Uitgeverij BZZTOH, 2005, ISBN 90 453 0358 2
Reisverslag/roman van Cees Koring, journalist van de Telegraaf

Mijn Rusland, Michael Gorbatsjov
De visie van een andere grote leider op dit immense land.

Moskou, C. Rice, Kosmos / Z&K Uitgevers
Een praktische stedengids is altijd makkelijk.

Oblomow, Ivan Gontsjarov, 1859
Een roman over luiheid ten top.

Oorlog en vrede (Wojna i Mir), 1869
Beroemde historische roman over de vroege 19e eeuw.

Raspoetin, Edward Radzinsky, Balans
De Russische historicus, toneelschrijver en tv-host Edward Radzinsky schreef een dramatische biografie over Gregorius Raspoetin. Raspoetin was een eenvoudige plattelandsmonnik, die een grote, en duivelse, invloed had op het tsarenechtpaar Nicolaas II en Alexandra en die volgens sommigen zelfs de medeveroorzaker was van de Russische revolutie in 1917. Zijn leven verschilt nauwelijks van een klassieke Russische roman: intriges, dranklust en duistere invloeden.

Reis naar Erzurum, Alexander Poesjkin, Hoogland & van Klaveren
Ruslands beroemdste dichter Alexander Poesjkin (1799-1837) reist in 1829, zonder toestemming van tsaar Nicolaas I, zijn broer en zijn vrienden in het Russische leger achterna tijdens hun veldtocht tegen de Turken. Hij blijft er vier maanden, en houdt zich niet afzijdig. Getuigen bevestigden later dat Poesjkin de lans van een gedode kozak greep en zich op de vijandelijke ruiters stortte. Zijn verslag van die reis wordt wel gezien als het begin van het Russische proza.
Requiem voor Rusland, Andreï Makine, De Geus, 2002, ISBN 90 4450251 4
Ideologische discussies interesseren me niet. Je moet de mens laten zien. Dat is wat ik probeer te doen in ‘Requiem voor Rusland.’ In de ziel van de mens vechten God en de duivel met elkaar. De ziel van de mens is wat me interesseert. De populaire schrijver Andreï Makine vertelt het verhaal van drie generaties Russen in het twintigste-eeuwse Rusland. Allemaal zijn ze sterk beïnvloed door de verschillende door de verschillende oorlogen waarin ze een actieve rol hebben gespeeld. Makine laat het Rusland van de vorige eeuw door nieuwe ogen zien.

Rusland, mijn verhaal, Boris Jeltsin, Uitgeverij Bruna
Hij was de eerste democratisch gekozen president van Rusland, de sterke man die dankzij zijn grote persoonlijkheid Rusland door een roerig decennium leidde. Maar hij was ook een van de beruchtste en meest omstreden presidenten van de laatste jaren. In dit boek verteld hij zijn verhaal.

Russia & Belarus, Simon Richmond, Lonely Planet, 4th edition, 2006.
Reisgids met pratische informatie over Rusland en Wit-Rusland. Bevat informatie over de landen in het algemeen alsmede uitgebreide informatie over steden en andere bestemmingen.

Russische gewoontes en etiquette, Deltas
Deze compacte gids vertelt niet alleen hoe u een Rus moet aanspreken, en wie die dame is die u steevast aantreft op uw etage in het hotel. Het geeft ook heldere informatie over de geschiedenis van het land en het dagelijks leven en de gewoontes van de Rus. Geschikt voor de beginnende Ruslandreiziger, die niet al te zeer verrast wil worden. Met woordenlijst en nuttige adressen en telefoonnummers.

Russisch spreken en begrijpen, Paperback Centrale Uitgeverij 1998
Een handige taalgids.

Sprookjes, legenden en verhalen uit Rusland, Tolstoj, Uitgeverij Sirius en Sirius
De grote schrijver uit Rusland verteld u de meest prachtige volksverhalen.

Stalin, Edward Radzinski, Amsterdam 1996
Een aangrijpende beschrijving van het Stalin-regime.

St. Petersburg city guide, Tom Masters, Lonely Planet
Stadsgids van Lonely Planet

The new Russians, New York, 1990, Hedrick Smith
Een actuele beschrijving van het leven in Rusland.

The Rise and Fall of the Soviet Empire, Stephen Dalziel
Mooie foto’s en een goede geschiedschrijving.

Trans-Siberian Handbook, Bryn Thomas, Uitgeverij Trailblazer, 1997

Trans-Siberian Railway, a classic overland route, Simon Richmond & Mara Vorhees, Lonely Planet

Travel Survival Kit Russia, Ukraine and Belarus, Uitgeverij Lonely Planet, 1996.
Deze gids biedt vooral praktische informatie en een globale beschrijving van de culturele bezienswaardigheden.

Turks gambiet, Boris Akoenin, De Geus
De vrouw is een zwak en onbetrouwbaar wezen, zei de heilige Augustinus. De duisterling en vrouwenhater heeft gelijk, duizendmaal gelijk. In elk geval met betrekking tot het persoontje dat luisterde naar de naam Varvara Soevora.
Wanneer deze feministe avant-la-lettre een bezoek brengt aan haar verloofde in een Russisch legerkamp, wordt een geheime militaire order plotseling veranderd. Tweede van een zevendelige serie misdaadromans van Boris Akoenin, die zich afspeelt aan het einde van de negentiende eeuw.

Typisch Russisch, Derk Sauer, Veen
Na de val van de muur vertrok Derk Sauer met zijn vrouw en kinderen naar Moskou. Hij zou er 2 jaar blijven, maar inmiddels dromen zijn kinderen in het Russisch en trekt het gezin ’s zomers naar de datsja, hun buitenhuisje. In de afgelopen 10 jaar schreef Derk Sauer een wekelijkse column in ‘Het Parool’. Niet over politiek, maar over het leven om hem heen. De columns zijn nu gebundeld in ‘Typisch Russisch’.

Underground of een held van onze tijd, Vladimir Makanin, De Arbeiderspers
Petrovitsj is een conciërge in een typische Sovjet-woonkazerne, maar eigenlijk is hij schrijver. Het feit dat zijn werk niet wordt uitgegeven kan hij niet meer aan het communistische regime wijten; dat is voorbij. Het doet zijn reputatie geen goed; eigenlijk is hij nu alleen nog maar de huisoppas van een groot, verloederd pand. In die functie ontmoet hij vreemde figuren: de rijke zakenmannen en hoeren die rond zijn gebouw werken. Vladimir Makanin geeft een bijzonder beeld van het postcommunistische Rusland.

Vaders en zonen (Otsji i Djetsji), Ivan Toergenjev, 1862
Roman.

Zwarte aarde, een jaar in het hart van Rusland, C. Hobson, Atlas Uitgeverij, 2002, ISBN: 9045007843
De Engelse studente Charlotte Hobson gaat in 1991, het jaar van de omwenteling, naar Rusland om daar een jaar te studeren. Ze komt in Voronezj terecht, een kilometer of 500 ten zuidoosten van Moskou. In het overvolle studentenhuis waar ze een kamer deelt met twee andere studentes, draait alles om drank en seks. Ook zij heeft een Russische vriend gedurende tijd dat ze in Voronezj studeert. Hobson geeft een boeiende beschrijving van haar leven in een Russische provinciestad aan het einde van de Sovjetperiode. Wat ze allemaal beleeft - dingen die alleen in Rusland mogelijk zijn -, wordt met smaak opgedist en er ontstaat een goed beeld van de Russische omstandigheden en de Russische mentaliteit.