Novosibirsk werd in 1893 gesticht als Novonikolayevsk, vernoemd naar toenmalige tsaar Nikolai II Romanov. Hoewel de stad dus eigenlijk pas ruim een eeuw bestaat, is Novosibirsk met bijna 1,5 miljoen inwoners de derde grootste stad van Rusland, na Moskou en St. Petersburg. Novosibirsk betekent letterlijk "Nieuw Siberië". De stad is de hoofdstad van oblast (=provincie) Novosibirsk en tevens de hoofdstad van Siberië zelf. Novosibirsk is een industriestad waar voor de westerse bezoeker weinig te beleven valt. Vanwege het korte bestaan van de stad heeft het geen noemenswaardige (culturele) geschiedenis. Toch is een stadswandeling door Novosibirsk indrukwekkend vanwege de grootsheid van de stad. Novosibirsk is grotendeels gebouwd door de Sovjets, hetgeen onmiddelijk te zien is aan de brede lanen en hoge, ononderbroken rijen flats. Novosibirsk staat, evenals de Siberische stad Krasnoyarsk, bekend als wetenschappelijke stad vanwege de vele onderwijsinstellingen: maar liefst 4 universiteiten en 42 hoger onderwijsinstellingen! Veel van de scholen bevinden zich in de "studentenstad" (metro: studentjeskaya). Op een zomerse dag ziet men er honderden studenten in de parken in dit stadsgewest.

Wel bezienswaardig in de hoofdstad van Siberië is de Ob, welke met 4340 kilometer de langste rivier van Rusland is. De rivier, die via kleinere riviertjes ontspringt in het Altaigebergte, loopt van het stadje Bijsk dwars door het Siberische laagland naar de Noordelijke IJszee.

Novosibirsk ligt aan de Trans Siberische Spoorweg en is dus gemakkelijk bereikbaar per trein. De eigen expressverbinding met Moskou is de Sibiryak Express, die precies 2 volle dagen over het traject doet. Verder is Novosibirsk de thuishaven van Sibir Airlines, één van de grootste luchtvaartmaatschappijen van Rusland. De luchthaven van Novosibirsk, Tolmatsjovo, onderhoudt relatief veel internationale vluchtverkeer.

Novosibirsk zelf is uitstekend te verkennen met de metro, welke in 1985 geopend werd. De metro heeft 2 lijnen en een totale lengte van ruim 13 kilometer. Uitbreiding van het metrosysteem staat op de planning van de stadsdoema.